Osku : The Old Plane Tree - اسکو : درخت چنار قدیمی

قلعه آق گنبد(هلاکو)
قلعه تاریخی آق گنبد در جزیره اسلامی واقع شده است.ابن مسکویه در جایی که حوادث زمان متوکل عباسی نوهء هارون الرشید را نقل کرده میگوید «شاها »و«یکدر»دو قلعه بودند در تصرف سر کردگان یاغی آن نواحی یعنی شراة .در قرن هفتم هجری هلاکو به تجدید بنای قلعه شاهاکه حافظ ابرو آن را قلعه طلای دریاچه ارومیه نامیده؛فرمان داد خزاین و غنایمی که از غارت بغداد و دیگر ممالک خلافت به چنگ آورده بود در آن قلعه جای داد بعد ها این قلعه مدفن و آرامگاه وی گردید و به همین جهت در زبان محلی به نام «گوور قلعه سی»معروف شد زمانی که حافظ ابرو معاصر امیر تیمور تاریخ و جغرافیای خود را مینوشت آن محل به کلی خالی از سکنه بود ویرانه و آثار تاریخی مورد بحث که مورخین اسلامی آن را قلعه شراةو بنای نخستین آن را از قرون اولیه اسلامی دانسته اند در قریه آق گنبد باقی است ولی هیچ گونه سنگ نبشته و کتیبه ای در آن به چشم نمی خورد

قره تپه
این تپه در روستای تازه کند خسرو شاه واقع شده است در این تپه در مرداد ماه 1339 شمسی به وسیله یک هیئت انگلیسیحفاری و خاکبرداری به عمل آمد و در جریان آن چند پایه برج ؛چند خانه گلی و مقداری ظروف سفالی به دست آمد هیئت مذکور آثار مکشوفه را مربوط به 2500سال قبل از میلاد ارزیابی نمود.بنیان ساختمان خانه ها و محوطه های مختلفی که از زیر خاک به در آمده همه از خشت و خاک و به شکل دایره و گاهی دو دایره متداخل میباشد.در کنار قسمت داخلی بعضی از آنها؛محل اجاقهای مخصوص برای پخت و پز و همچنین محل های آخور مانندی جهت استفاده حیوانات تعبیه شده و حد اکثر طول قطر این محور ها 6 متر است.در وسط بنیان ساختمانهایی که از زیر خاک بیرون آمده محوطه دایره شکلی دیده میشود که قطر آن 5متر است و بوسیله چهار دیوار عمود بر هم به چهار قسمت تقسیم شده است.گمان میرود این محل به نگهداری آذوقه و غلات و حبوبات اختصاص داشته است در گوشه ای از محل خاک برداری شده بنیان دیوار دایره ای شکل ؛محوطه ای مستقل و جدا از دیگر قسمتها به چشم میخورد که در وسط آن سکوی دایره ای شکلی قرار گرفته و در حال حاضر این تپه باستانی رو به انهدام کامل است وتداوم کاوشهای علمی در آن میتواند بسیاری از حقایق تاریخی را مشخص سازد.

مسجد جامع امام خمینی بازار
در مسجد جامع امام خمینی بازار اسکو سنگ نوشته ای است که تاریخ آن 633 هجری و مربوط به زمان هلاکو خان مغول است .بنای مسجد جامع بازارطبق سنگ نوشته دیگربه تاریخ 1125هجریکه بعد از وقوع زلزله عظیم تبریزساخته شده است .این مسجد در سال 1350شمسی به همت اهالی تجدید بنا گردیده وخالی از ستون است.

گورستان خسروشاه
این گورستان در خسروشاه در 6 کیلومتری اسکو واقع شده و در این گورستان عده ای از اهل علم و عرفان به خاک سپرده شده اند.صاحب«روضاةالجنان»مینویسد:بابا محمد گازر؛شیخ محمد بزرگ؛شرف الدین یعقوب رومی متوفی در 921هجری قمری و درویش جلال الدین اخی در این گورستان دفن گردیده اند.در حال حاضر هیچ یک از این چهار قبر مشخص نیست اما تعداد زیادی از قبور کهن بجا مانده که پاره ای کتیبه وتاریخ دارد و عده ای یا نوشته و تاریخ ندارندو یا نوشته آنها از بین رفته اند.در بین قبور کهن ؛قبر ابو علی حمزةابن عبد العزیز از همه مشخص تر است .این قبر نزدیک دیوار غربی گورستان واقع شده ؛دو سنگ نبشته دارد که یکی کهن و دیگری تازه است .سنگ نبشته کهن بر بالا سر قبر نصب شده و خط آن تعلیق نا پخته ای است و سنگ نبشته تازه بر روی قبر نهاده شده و خط نستعلیق برجسته ای دارد که تاریخ 448 هجری را سال درگذشت صاحب قبر ذکر کرده است.از سنگ نبشته های سالم و ناشکسته دیگر؛دو لوح مرمرین را میتوان نام برد که یکی متعلق به قبر نظام الدین عبد الحمید و دیگری متعلق به قبر شخصی موسوم به محمد شفیع است.

گورستان اسفنجان
اسفنجان نام روستایی است از توابع اسکو که بر دامنه تپه های شمالی آن گورستان کهنی وجود دارد.بر روی اغلب قبرهای این گورستان سنگ نبشته های بزرگی بطور عمودی یا افقی نصب گردیده است.چند مجسمه سنگی قوچ و شیر نیز در گوشه و کنار به چشم میخورد .گرچه حجاری آنها به دقت صورت نگرفته ولی از حیث بزرگی و حالت قابل توجه اند.مضمون کتیبه ها نشانگر آن است که در این گورستان از قرن هفت به بعد عده ای از امرا و بزرگان اهل تصوف و عرفان به خاک سپرده شده اند.بلند ترین سنگ قبر متعلق به قبری است که در جنوب غربی گورستان واقع شده و متعلق به فردی به نام «محمدجلال الدین»است

گورستان کلجاه
کلجاه روستایی است در سه کیلومتری شمال غربی اسکو؛و گورستان کهن بزرگی دارد که دو سوی جاده خسروشاه -اسکو قرار گرفته است.بنا به نوشته حافظ حسین کربلایی در روضات الجنان وجنات الجنان؛سه تن از مشایخ بزرگ قرن هفت و هشت هجری به نامهای خواجه عبد الوهاب؛خواجه عبد العزیزو خواجه قطب الدین کلجاهی در این گورستان مدفون بوده اند.اکنون قبر هیچیک از سه تن مدفون مربور مشخص نیست اما سنگ قبر های حجاری شده فراوانی وجود دارد که نوشته اغلب آنها در نتیجه مرور زمان و عوامل جوی و طبیعی فرو ریخته است.از سنگ قبر های باقی مانده که در خور توجه است؛سنگ قبر صندوقی شکلی است متعلق به 701 هجری قمری با نوشته ای حاوی اسم و تاریخ وفات صاحب قبر ؛و میل حجاری شده بزرگی که معمولا در بالا سر قبر عرفای بزرگ نصب میگردیده و سنگ نبشته بلند قبری که قسمت پائین ان در خاک فرو رفته و نام و تاریخ درگذشت صاحب قبر معلوم نیست .و از سیاق کلام روسن است که فوت وی در دوران صفویه و پس از رسمیت پیدا کردن مذهب تشیع اتفاق افتاده است.

بقعه مضیر بن عجیل در روستای دیزج امیر مدار
سلطان مضیر بن عجیل بن عبد المطلب برادر حضرت حمزه و پسر عموی حضرت محمد (ص)میباشد.در روستای دیزج؛در بالای تپه مرتفعی بقعه ای وجود دارد که از اغلب روستاهای آن ناحیه به خوبی دیده میشود.این بقعه شکل استوانه ای دارد و گنبدی مخروطی بر بالای آن قرار گرفته است.زیر گنبد قبری به طول 2/5 متر و عرض و بلندی تقریبا یک متر هست که دارای هیچ گونه سنگ نبشته ای نیست .سنگ کوچک سیاهی در جنب قبر دیده میشود که به سنگ شفایا«شفا داشی»معروف است و مورد احترام اهالی میباشد.در کنار قبر؛پای دیوار جنوبی بقعه؛منبر چوبی ساده ای نهاده اندکه سه پله دارد.مردم روستا صاحب قبر را مجیر بن عقیل که گویا از خانواده پیامبر بوده ؛مینامند.بنای بقعه از سنگ ساخته شده و دو اتاق بالنسبه بزرگ سنگی نیز در کنار آن وجود دارد .یکی از این اتاقها مسجدی است با چهار ستون آهنی و سقف ضربی ؛و دیگری مقبره ای است که طبق اظهارات اهالی متعلق به زن سلطان «خانم اولیا »میباشد .

جزیره اسلامی(شاهی)
جزیره اسلامی تنها جزیره مسکونی و آباد دریاچه ارومیه است که در اثر کمی بارندگی و تبخیر آب ؛دریاچه در تابستان به صورت شبه جزیره در می آید.در سالیان قبل ؛ساکنان این جزیره بیشتر با شهرهای آذر شهر و گوگان ارتباط داشتند ولی اکنون با احداث جادهاصلی تبریز و ارومیه که از محدوده جزیره میگذرد؛ارتباط این جزیره با شهر های تبریز و ارومیه نیز سهل الوصول گردیده است.جزیره اسلامی تابع شهرستان اسکومیباشد.طول جزیره 24 کیلومترعرض آن 15 کیلومتر(قبل از خشک شدن دریاچه)بوداز نظر توپوگرافی؛منطقه ای کوهستانیو اکثراصخره ای است و بلندترین قله آن «چوپوقلو»با ارتفاع 2500متر است.
وجود جزیره سرسبزو خرم با آبهای شیرین و گوارا با 5 چشمه آب شیرین در وسط دریاچه شور و تلخ از عجایب و بدایع طبیعت و خلقت است.انواع پرندگان مانند پلیکان آنقوت ؛فلامینگووسایر پرندگان مهاجر در قسمتهای باتلاقی جزیره و سواحل آن که پوشیده از نیزار است؛زندگی میکنند.در جزیره 7 روستا وجود داردشغل عمده مردم کشاورزی؛گله داری باغداری است.سواحل دریاچه ارومیه بخصوص جزیره اسلامی دارای رسوبات لجنی خاصی است که خاصیت درمانی برای درمان بعضی امراض جلدی وپوستی دارد.اکنون با خشک تر شدن آب دریاچه ارومیه این سواحل زیبا بیشتر به نمک زارهامی مانند.

ارتفاعات سهند
توده کوهستانی سهنددر جنوب شرقی اسکوقرار گرفته است و قسمت عمده ای از مساحت شهرستان در دامنه های شمالغربی این کوهستان جای گرفته است.سهند یکی از بلند ترین برجستگیهای آذربایجان و از مهمترین کوههای آتشفشانی خاموش ایران است.بلند ترین قله سهند بنام «جام داغی»با ارتفاع 3750مترمیباشد.در سهند آثار یخچالی متعددی وجود دارد.زیباترین سیرگ و بارگاه یخچالی در شمال سلطان داغی در جنوب شرقی روستای عنصرود(آستاری)به ارتفاع3376متر در بخش مرکزی اسکو قرار دارد.سهند را عروس کوهستانهای ایران گویند.زیرا سطح تمام منطقه کوهستان پوشیده از گل و گیاه و چمن و مرتع بوده و در بهران گلزاری بی نظیر و بی همتا است.این مجموعه زیبا و مفرح و با صفا همواره در تمام فصول سال از مشتاقان و عاشقان طبیعت پذیرایی میکند.